Tulisan Jawi

Apa itu tulisan Jawi

Tulisan Jawi (توليسن جاوي) ialah tulisan berasaskan huruf Arab yang digunakan untuk menulis bahasa Melayu. Ia ditulis dan dibaca dari kanan ke kiri, dan kebanyakan hurufnya bersambung antara satu sama lain. Selain huruf Arab, Jawi mempunyai enam huruf tambahan untuk bunyi Melayu yang tiada dalam bahasa Arab.

Di Malaysia, tulisan rasmi bahasa Melayu hari ini ialah Rumi, iaitu huruf Latin. Namun Jawi masih dilihat setiap hari: pada papan tanda jalan dan kedai, di bangunan kerajaan dan masjid, dalam buku agama dan dalam pelajaran di sekolah. Jawi juga digunakan di Brunei, Singapura dan selatan Thailand oleh penutur bahasa Melayu.

Sejarah ringkas

Jawi berkembang bersama kedatangan Islam ke alam Melayu. Batu Bersurat Terengganu, yang biasanya ditarikhkan 1303 Masihi, ialah antara bukti terawal bahasa Melayu ditulis dengan huruf Arab. Selama berabad-abad Jawi menjadi tulisan utama untuk surat raja-raja Melayu, hikayat, kitab agama dan undang-undang.

Pada abad ke-20 ejaan Jawi mula dibakukan. Zainal Abidin Ahmad atau Za'ba menyusun sistem ejaan yang kemudian dikenali sebagai ejaan Za'ba, dan daftar ejaannya menjadi rujukan selama beberapa dekad. Selepas jawatankuasa DBP pada 1983 dan Konvensyen Tulisan Jawi di Terengganu pada 1984, Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP) menerbitkan Pedoman Ejaan Jawi yang Disempurnakan pada 1986. Pedoman inilah yang menjadi asas ejaan Jawi moden, diikuti Daftar Ejaan Rumi–Jawi (1988) dan Daftar Kata Bahasa Melayu Rumi–Sebutan–Jawi, yang edisi keduanya terbit pada 2016.

Jawi, Arab dan Pegon

Jawi dan Arab berkongsi huruf asas yang sama, tetapi Jawi menulis bahasa Melayu, bukan bahasa Arab. Jawi menambah enam huruf, dan bunyi vokal ditulis dengan huruf alif, wau dan ya, bukan dengan baris. Perkataan pinjaman Arab biasanya mengekalkan ejaan asalnya, contohnya kitab (کتاب) dan khabar (خبر).

Pegon pula ialah tulisan berasaskan huruf Arab untuk bahasa Jawa dan Sunda di Indonesia. Ia mempunyai huruf dan peraturan ejaannya sendiri untuk bunyi bahasa-bahasa itu, jadi ejaan Pegon tidak sama dengan ejaan Jawi bahasa Melayu. Di Indonesia, tulisan Arab untuk bahasa Melayu biasanya disebut Arab-Melayu. Penukar di laman ini hanya untuk bahasa Melayu.

Huruf dan bentuknya

Jawi menggunakan huruf Arab ditambah enam huruf Jawi: ca (چ), nga (ڠ), pa (ڤ), ga (ݢ), va (ۏ) dan nya (ڽ). Empat daripadanya dibuat dengan menambah tiga titik pada huruf Arab.

Setiap huruf boleh mempunyai sehingga empat bentuk, bergantung pada kedudukannya dalam perkataan: bentuk awal, tengah, akhir dan tunggal. Beberapa huruf, iaitu ا ة د ذ ر ز و ۏ, tidak bersambung dengan huruf selepasnya. Lihat semua huruf, bentuk dan contoh perkataannya di halaman Huruf Jawi, yang juga mempunyai kuiz dan carta untuk dicetak.

Ejaan baharu dan ejaan lama

Ejaan baharu ialah ejaan dalam Pedoman Ejaan Jawi yang Disempurnakan (1986), yang digunakan di sekolah dan dalam urusan rasmi. Ejaan lama ialah ejaan Za'ba yang terdapat dalam kitab, surat dan buku sebelum itu. Salah satu perbezaan yang mudah dilihat ialah diftong di hujung perkataan: ejaan baharu menulis alif sebelum wau atau ya, ejaan lama tidak.

Penukar kami mempunyai pilihan Ejaan lama, tetapi buat masa ini ia hanya menggunakan peraturan diftong ini dan setiap perkataan ditanda sebagai anggaran. Ejaan lama mempunyai banyak lagi kelainan yang belum dimasukkan.

Jawi di sekolah

Di Malaysia, murid sekolah rendah belajar membaca dan menulis Jawi, terutamanya dalam mata pelajaran Pendidikan Islam, mengikut ejaan baharu DBP. Murid biasanya bermula dengan huruf dan bentuknya, kemudian suku kata dan perkataan.

Untuk latihan di rumah, gunakan halaman Huruf Jawi untuk mengenal huruf dan mencetak carta, dan penukar Rumi ke Jawi untuk menyemak ejaan perkataan. Penjana kertas latihan Jawi akan datang.

Cara menulis nama dan ucapan

Banyak nama Melayu berasal daripada bahasa Arab dan ditulis mengikut ejaan Arab, bukan huruf demi huruf. Nama yang berasal daripada bahasa Melayu atau bahasa lain mengikut kaedah ejaan Jawi biasa, contohnya Siti (سيتي). Untuk dokumen rasmi, ikut ejaan yang digunakan oleh keluarga atau dalam dokumen pengenalan.

• Muhammadمحمد
• Ahmadاحمد
• Aisyahعائشة
• Hafizحافظ

Ucapan harian ditulis mengikut ejaan Jawi biasa, manakala ucapan agama seperti bismillah dan assalamualaikum biasanya mengekalkan ejaan Arab. Ucapan yang selalu dicari:

• Bismillahبسم الله
• Assalamualaikumالسلام عليکم
• Alhamdulillahالحمد لله
• Selamat Hari Rayaسلامت هاري راي
• Terima kasihتريما کاسيه
• Selamat pagiسلامت ڤاݢي
• Selamat datangسلامت داتڠ
• Nama sayaنام ساي

Setiap ucapan ada halaman sendiri dengan pecahan huruf, sebutan, maksud dan gambar khat. Lihat semua 22 ucapan di halaman Ucapan dalam Jawi.

Alat Jawi

• Rumi ke Jawi: tukar ayat Rumi ke Jawi mengikut ejaan DBP, salin atau muat turun sebagai gambar.
• Jawi ke Rumi: tampal teks Jawi dan dapatkan bacaan Rumi.
• Huruf Jawi: semua huruf dengan bentuk, bunyi, contoh perkataan, kuiz dan carta bercetak.
• Ucapan dalam Jawi: ucapan seperti bismillah dan selamat hari raya, dengan gambar khat untuk dimuat turun.
• Papan kekunci Jawi (dalam bahasa Inggeris): taip Jawi terus di pelayar.
• Tentang laman ini: sumber, had yang diketahui dan cara melaporkan kesilapan.

Rujukan

• Dewan Bahasa dan Pustaka. (1986). Pedoman Ejaan Jawi yang Disempurnakan. Kuala Lumpur: DBP.
• Dewan Bahasa dan Pustaka. (1988). Daftar Ejaan Rumi–Jawi. Kuala Lumpur: DBP.
• Dewan Bahasa dan Pustaka. (2016). Daftar Kata Bahasa Melayu Rumi–Sebutan–Jawi (edisi kedua). Kuala Lumpur: DBP. ISBN 9789836294838.
• Zainal Abidin Ahmad (Za'ba). Daftar Ejaan Melayu (Jawi–Rumi). 1949.
• Pusat Rujukan Persuratan Melayu, DBP: prpm.dbp.gov.my.
• Mohd Zamri Murah (penyusun). Senarai kata Rumi–Jawi (UKM), dengan pembetulan oleh Michael Wayne Goodman dan Faizah Binte Zakaria: github.com/goodmami/rumi-jawi.
• Wikipedia. "Jawi script" (bahasa Inggeris), bahagian ejaan: en.wikipedia.org/wiki/Jawi_script.

Senarai sumber yang digunakan oleh penukar kami ada di halaman Tentang.